Στο ελληνικό δίκαιο ο κληρονόμος αποκτά την κληρονομιά αυτοδικαίως από τον θάνατο. Για τα ακίνητα όμως, το δικαίωμα αυτό πρέπει να αποτυπωθεί σε δημόσιο έγγραφο και να καταχωριστεί στο Κτηματολόγιο, αλλιώς δεν μπορείτε να πουλήσετε, να δωρίσετε ή να υποθηκεύσετε. Αυτό είναι η αποδοχή κληρονομιάς. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε πότε είναι απαραίτητη, πώς γίνεται, τι κοστίζει, ποια είναι η σχέση της με τον φόρο κληρονομιάς και τι συμβαίνει όταν περάσουν χρόνια.

Ρητή και σιωπηρή αποδοχή

Η αποδοχή μπορεί να είναι σιωπηρή: αν περάσει η τετράμηνη προθεσμία αποποίησης χωρίς δήλωση, ή αν συμπεριφερθείτε ως κληρονόμος, θεωρείστε ότι αποδεχθήκατε. Για καταθέσεις, αυτοκίνητα και κινητά αυτό συνήθως αρκεί. Για τα ακίνητα χρειάζεται ρητή αποδοχή με συμβολαιογραφική πράξη και μεταγραφή της στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο. Χωρίς αυτήν, το ακίνητο εμφανίζεται ακόμη στο όνομα του θανόντος.

Πότε πρέπει να γίνει

Δεν υπάρχει προθεσμία για τη συμβολαιογραφική αποδοχή. Υπάρχει όμως προθεσμία για τη δήλωση φόρου κληρονομιάς, που είναι το πρώτο βήμα: εννέα μήνες από τον θάνατο ή, αν υπάρχει διαθήκη, από τη δημοσίευσή της, και ένα έτος αν ο θανών ή ο κληρονόμος κατοικούσε στο εξωτερικό. Η εκπρόθεσμη δήλωση επιβαρύνεται με πρόστιμο και τόκους. Στην πράξη, οι δύο διαδικασίες γίνονται μαζί: η δήλωση στην εφορία και αμέσως μετά η πράξη αποδοχής.

Τα βήματα

  1. Έλεγχος διαθήκης. Αίτηση στο Ειρηνοδικείο για πιστοποιητικό περί δημοσίευσης ή μη διαθήκης. Αν υπάρχει διαθήκη, πρέπει πρώτα να δημοσιευθεί.
  2. Προσδιορισμός κληρονόμων. Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών από τον Δήμο, αν δεν υπάρχει διαθήκη, και πιστοποιητικό περί μη αποποίησης και μη αμφισβήτησης του κληρονομικού δικαιώματος.
  3. Συγκέντρωση τίτλων. Τα συμβόλαια και οι τίτλοι των ακινήτων του θανόντος, το Ε9 του και τα κτηματολογικά αποσπάσματα.
  4. Δήλωση φόρου κληρονομιάς. Υποβάλλεται ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα myProperty από τον συμβολαιογράφο ή τον δικηγόρο, με την αντικειμενική αξία των ακινήτων. Η εφορία εκδίδει το πιστοποιητικό πληρωμής ή απαλλαγής.
  5. Συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής. Ο συμβολαιογράφος συντάσσει την πράξη, όπου περιγράφονται τα ακίνητα και το ποσοστό κάθε κληρονόμου.
  6. Μεταγραφή. Η πράξη καταχωρίζεται στο Κτηματολογικό Γραφείο. Από εκείνη τη στιγμή το ακίνητο εμφανίζεται στο όνομά σας.

Τα δικαιολογητικά

  • Ληξιαρχική πράξη θανάτου.
  • Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών (Δήμος) ή αντίγραφο διαθήκης με το πρακτικό δημοσίευσης.
  • Πιστοποιητικό Ειρηνοδικείου περί μη δημοσίευσης άλλης διαθήκης.
  • Πιστοποιητικό περί μη αποποίησης της κληρονομιάς.
  • Τίτλοι κτήσης των ακινήτων και Ε9 του θανόντος.
  • Κτηματολογικά αποσπάσματα ή πιστοποιητικά Υποθηκοφυλακείου.
  • Πιστοποιητικό ΕΝΦΙΑ για τα πέντε τελευταία έτη.
  • Πιστοποιητικό της εφορίας για τον φόρο κληρονομιάς.
  • Ταυτότητα και ΑΦΜ κάθε κληρονόμου.

Πόσο κοστίζει

Το κόστος έχει τέσσερα μέρη, και τα περισσότερα υπολογίζονται επί της αντικειμενικής αξίας των ακινήτων:

  • Φόρος κληρονομιάς. Για σύζυγο, παιδιά, εγγόνια και γονείς (Α΄ κατηγορία) τα πρώτα 150.000 ευρώ ανά κληρονόμο είναι αφορολόγητα και πάνω από αυτά ο συντελεστής ξεκινά από 1%. Για αδέλφια, ανίψια και παππούδες (Β΄ κατηγορία) το αφορολόγητο είναι 30.000 ευρώ και για τους υπόλοιπους (Γ΄) 6.000 ευρώ, με υψηλότερους συντελεστές.
  • Δικαιώματα συμβολαιογράφου. Αναλογικά επί της αξίας, με πάγιο ελάχιστο, συν το κόστος αντιγράφων.
  • Τέλη μεταγραφής στο Κτηματολόγιο, επίσης αναλογικά.
  • Αμοιβή δικηγόρου για τον έλεγχο τίτλων, τη συγκέντρωση των πιστοποιητικών και τη δήλωση φόρου, αν δεν την κάνει ο συμβολαιογράφος.

Πριν ξεκινήσετε, ζητήστε συνολική εκτίμηση κόστους. Στο γραφείο μας την δίνουμε γραπτώς, με βάση την αντικειμενική αξία και τον αριθμό των ακινήτων.

Αποδοχή μετά από χρόνια

Είναι από τις πιο συχνές περιπτώσεις: ο γονέας πέθανε πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια, η οικογένεια χρησιμοποιεί το σπίτι, αλλά καμία πράξη δεν έγινε. Η αποδοχή μπορεί να γίνει οποτεδήποτε, το δικαίωμα δεν χάνεται. Τρία πράγματα όμως γίνονται πιο δύσκολα: η δήλωση φόρου είναι εκπρόθεσμη και συνοδεύεται από προσαυξήσεις, τα πιστοποιητικά για παλιούς θανάτους χρειάζονται περισσότερη αναζήτηση, και αν ενδιάμεσα πέθανε και άλλος κληρονόμος, πρέπει να γίνουν διαδοχικές αποδοχές για κάθε κληρονομιά στη σειρά. Όσο περισσότερο περνά ο χρόνος, τόσο περισσότερες υπογραφές και έγγραφα χρειάζονται.

Κληρονομητήριο: πότε χρειάζεται

Το κληρονομητήριο είναι πιστοποιητικό του Ειρηνοδικείου που βεβαιώνει ποιος είναι κληρονόμος και με ποιο ποσοστό. Δεν είναι υποχρεωτικό για την αποδοχή, αλλά το ζητούν συχνά οι τράπεζες για την απόδοση καταθέσεων και είναι χρήσιμο όταν υπάρχουν πολλοί κληρονόμοι ή αμφισβήτηση. Εκδίδεται με αίτηση και διαρκεί λίγες εβδομάδες.

Πριν αποδεχθείτε: τα χρέη

Η αποδοχή σημαίνει ότι ευθύνεστε και για τα χρέη της κληρονομιάς, με τη δική σας περιουσία. Αν υπάρχει αμφιβολία, η εναλλακτική είναι η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής ή η αποποίηση, μέσα στην τετράμηνη προθεσμία. Τα εξηγούμε αναλυτικά στο άρθρο Αποποίηση κληρονομιάς: προθεσμία, κόστος, δικαιολογητικά.

Πολλοί κληρονόμοι: συγκυριότητα ή διανομή

Όταν τα παιδιά είναι τρία και το ακίνητο ένα, η αποδοχή τους κάνει συγκυρίους κατά ποσοστό. Κανείς δεν μπορεί να πουλήσει ή να νοικιάσει χωρίς τους άλλους. Αν η οικογένεια θέλει να μοιράσει την περιουσία, για παράδειγμα το σπίτι στον έναν και το οικόπεδο στον άλλον, αυτό γίνεται με συμβόλαιο διανομής μετά την αποδοχή, ή με συμφωνία που επιτυγχάνεται σε διαμεσολάβηση όταν υπάρχουν διαφωνίες. Αξίζει να σχεδιαστεί από την αρχή, γιατί κάθε επιπλέον πράξη έχει δικό της κόστος.

Πώς βοηθάμε

Αναλαμβάνουμε τον έλεγχο των τίτλων, τη συγκέντρωση των πιστοποιητικών, τη δήλωση φόρου και τον συντονισμό με τον συμβολαιογράφο και το Κτηματολόγιο, για ακίνητα στα Νότια Προάστια και σε όλη την Ελλάδα. Περισσότερα στη σελίδα Κληρονομικό Δίκαιο.

Το παρόν άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη νομική συμβουλή. Τα φορολογικά όρια και οι συντελεστές ισχύουν κατά τον χρόνο σύνταξης και μπορεί να αλλάξουν.